نشست تخصصی با موضوع «راهنمای کاربردی تعقیب در پروندههای بینالمللی؛ صلاحیت اینترپل و اعلان قرمز»، روز سهشنبه به همت کمیسیون بینالملل کانون وکلای دادگستری مرکز در سالن جلال نائینی برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی کانون وکلای دادگستری مرکز، در این نشست، دکتر محمد نرگسیان، بازپرس شعبه دوم دادسرای ویژه امور بینالملل، ضمن تشریح تاریخچه و صلاحیتهای این مرجع قضایی که از شهریور ۱۳۹۲ زیرمجموعه دادسرای عمومی و انقلاب تهران فعالیت میکند، اظهار داشت: صلاحیت این مرجع محدود به جرایم ایرانیان در خارج از کشور، جرایم اتباع خارجی در تهران، جرایم مرتبط با سفارتخانهها و وصول نیابتهای قضایی است.
وی تأکید کرد که صرف حضور متهم در خارج از کشور موجد صلاحیت نیست و دادسرا در چارچوب صلاحیتهای قانونی و با تکیه بر اصول پنجگانه (سرزمینی، شخصی فعال و منفعل، واقعی یا حمایتی و جهانی) به پروندهها ورود میکند.
دکتر نرگسیان همچنین با اشاره به مواد ۳ تا ۹ قانون مجازات اسلامی، افزود: در مواجهه با متهمی که در قلمرو سرزمینی نیست، دادسرا حق ورود و تعقیب دارد، هرچند که چالشهای عملی در مسیر دسترسی به متهم، موضوعی است که باید در هر پرونده بهصورت جداگانه و دقیق بررسی شود.
این مقام قضایی، «اعلان قرمز» را به عنوان دستور جلب بینالمللی، ابزار راهبردی تعقیب در پروندههای کیفری دانست و افزود: صدور این اعلان پس از بررسی و تأیید ادله توسط دفتر مرکزی اینترپل در لیون فرانسه، برای کشورهای عضو ارسال میشود.
با این حال، وی با اشاره به سه کانال اصلی پیگیری (اینترپل، یوروپل و ICC) ، تصریح کرد که بزرگترین چالش در این پروندهها، دسترسی به متهم است، چرا که حتی پس از بازداشت احتمالی، پروسه پیچیده استرداد آغاز میشود.
دکتر نرگسیان توضیح داد که در کشورهای دارای نظام حقوقی «کامنلا» استرداد مستلزم وجود موافقتنامههای دو یا چندجانبه است، اما در سایر نظامها، میتوان بر اساس اصل «عمل متقابل» و فارغ از وجود موافقتنامه، نسبت به انتقال متهم اقدام کرد.
بازپرس شعبه دوم دادسرای ویژه امور بینالملل در بخش پایانی این نشست تخصصی، ضمن رفع برخی ابهامات حقوقی، تأکید کرد که مفهوم «استرداد» شامل متهمان نیز میشود و این امر صرفاً مختص مجرمانی نیست که حکم قطعی برای آنها صادر شده است. وی همچنین برای شفافسازی ابزارهای همکاری پلیسی، به تنوع اعلانهای اینترپل اشاره کرد و یادآور شد که فراتر از اعلان قرمز، اعلانهای دیگری همچون اعلان زرد (ویژه مفقودین)، سیاه (شناسایی هویت اجساد)، نارنجی، سبز، آبی و همچنین اعلان نقرهای (ویژه استرداد اموال و وجوهات ناشی از جرم) وجود دارند که هر یک کارکرد حقوقی و قضایی ویژهای در تعقیب بینالمللی ایفا میکنند.
تشریح سازوکارهای تخصصی پلیس بینالملل فراجا در پیجویی مجرمان فراملی
دکتر رضا صبحخیز، معاون مبارزه با جرایم و مجرمین بینالمللی پلیس بینالملل فراجا نیز در ادامه این نشست تخصصی، ضمن معرفی این پلیس به عنوان یکی از پلیسهای تخصصی فراجا با مسئولیت مستقیم پیجویی جرایم سازمانیافته بینالمللی، به تبیین ساختار و وظایف این نهاد پرداخت و با اشاره به فعالیت ادارات تخصصی مبارزه با جرایم مالی-اقتصادی و جرایم علیه اشخاص، تصریح کرد که واحد پویش و پایش این پلیس با رصد تخصصی، تحرکات مجرمان را در سطح جهانی زیر نظر دارد.
وی تأکید کرد که پلیس بینالملل فراجا به عنوان یکی از شعبات فعال در سازمان اینترپل (متشکل از ۱۹۸ کشور)، نقش مؤثری در ایجاد تعاملات قضایی جهت شناسایی و دستگیری مجرمان متواری ایفا میکند.
معاون مبارزه با جرایم و مجرمین بینالمللی پلیس بینالملل فراجا، در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح دقیق انواع اعلانهای اینترپل پرداخت و کارکرد هریک را تبیین کرد و با تفکیک اعلانهای مختلف از جمله اعلان زرد (ویژه مفقودین)، آبی (کسب اطلاعات)، سبز (کنترل مجرمان سابقهدار)، نارنجی (مقابله با تهدیدات)، بنفش (اشتراکگذاری شگردهای نوین مجرمانه) و اعلان مشکی (شناسایی اجساد)، بر نقش کلیدی «اعلان قرمز» به عنوان دستور جلب بینالمللی تأکید کرد و افزود که سازوکار «اعلان نقرهای» نیز جهت استرداد اموال و وجوهات ناشی از جرم بهصورت آزمایشی در حال اجراست.
دکتر صبحخیز در جمعبندی مباحث فنی، ضمن تصریح بر اینکه مبنای تحت تعقیب قرار دادن متهمان در اینترپل بر اساس اعلامیه جهانی حقوق بشر است، تأکید کرد که الزامات صدور اعلان قرمز مبتنی بر مواد ۲ و ۳ اساسنامه اینترپل است.
وی با اشاره به ماده ۳ این اساسنامه، اظهار داشت: مداخله یا انجام هرگونه اقدام در موضوعات با ماهیت سیاسی، نظامی، دینی یا نژادی برای این سازمان اکیداً ممنوع است. این سازمان برای جرایم مستلزم مجازات اعدام یا بدنی، جرایم مرتبط با امور خصوصی و خانوادگی و تخلفات اداری اعلان صادر نمیکند و حد نصاب مجازات برای طرح پرونده در مرحله دادسرا حداقل ۲ سال و در مرحله دادگاه حداقل ۶ ماه حبس است.
چالشهای اجرایی پلیس بینالملل در فرآیند استرداد
در ادامه این نشست تخصصی نیز سرهنگ حسن رسولی، جانشین معاونت پیجویی جرایم بینالملل پلیس بینالملل فراجا، با ارائه گزارشی از تجربیات میدانی خود، به تبیین فرآیند عملیاتی تعامل با وکلای دادگستری در پروندههای استرداد پرداخت و با اشاره به برخی مراجعات که صرفاً بر ارسال یک نامه برای انجام اقدامات پلیسی تأکید دارند، اظهار داشت: صدور اعلان اینترپل نیازمند طی کردن پروسههای دقیق اداری است. اعتبار هر اعلان صادره پنج سال است و فرآیند اجرایی آن تا مرحله دستگیری متهم، حداقل یک سال زمان میبرد.
سرهنگ رسولی در ادامه ضمن اشاره به ضوابط اساسنامه اینترپل در خصوص ترجمه مدارک متهمان پس از دستگیری، افزود: فرآیند ترجمه مدارک، بازهای بیست تا بیست و پنج روزه را به خود اختصاص میدهد و وجود کوچکترین نقصی در این اسناد، منجر به عدم همکاری کشور مقصد با پلیس فراجا خواهد شد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، ضمن انتقاد از وجود برخی چالشهای ساختاری داخلی، از موفقیتهای حاصل شده در استرداد مجرمان از کشورهای آلمان و اسپانیا به عنوان نمونههای موفق عملکرد پلیس بینالملل یاد کرد.
در پایان این نشست، بخش پرسش و پاسخ با حضور سخنرانان برگزار شد و حاضران در جلسه، ابهامات و سوالات تخصصی خود را در خصوص چالشهای پروندههای بینالمللی با مسئولان پلیس بینالملل فراجا در میان گذاشتند.